Combinatie riet-pannen

In Nederland komt de combinatie riet-pannen veel voor. Dit heeft van oudsher vrijwel altijd een praktische achtergrond. Op de nieuwere panden kunt u de combinatie riet-pannen ook aantreffen. Hier is het ook om praktische redenen of om aan het pand een authentieke traditionele uitstraling te geven. De belangrijkste overwegingen vind u hieronder in een overzicht.


De belangrijkste levensduur bepalende factor bij rieten daken is de hellingshoek. Onder de dertig graden moet riet niet worden toegepast, de levensduur van het dakvlak wordt dan te kort. Wil een huiseigenaar een aanbouw bij een bestaande woning en wordt dit gedeelte dan wel erg plat, kan om die reden beter voor een andere dakbedekking dan riet worden gekozen. Meestal pannen.

Om dezelfde reden is hier in Blaricum, bij het herdekken van het dak, het vlakke stuk rechts in overleg met de rietdekker vervangen door leipannen. Voorheen was dit riet. Veel te veel onderhoud en een slecht uiterlijk hebben de bewoner voor deze oplossing laten kiezen. Een verstandig besluit.

Ook hier weer, de hellingshoek.
Wil men in een lage, kleine woning onder de kap extra stahoogte creeren door toepassing van een dakkapel (vaak boven de badkamer) dan wordt de bovenzijde van de dakkapel al gauw te plat. Dit is een van de mogelijke oplossingen.

Een traditionele boerderij. De koeien staan op de deel, het centrale gedeelte van de opstal. Links en rechts worden eventueel varkens of jongvee gehouden. Door de pannen is er hier nog meer ventilatie boven het varkensgedeelte. (deze stinken nogal) Boven de koeien ligt het hooi op de hooizolder. De beesten produceren nogal wat vocht. Dit vocht condenseert vooral in de winter tegen de pannen, er vallen druppels naar beneden. Deze condensatie druppels wil de boer niet in het hooi hebben want dan begint dit te schimmelen. Daarom is boven de hooizolder het riet gehandhaafd. Wel ventilatie, geen condensatie. Het hooi blijft mooi droog.

Bij veel (kleinere) boerderijen had de boer zijn jongvee of varkens aan de zijkant van de stal staan. Vaak was er dan voor dit vee via een aantal deuren in de buitenmuur een uitloop naar buiten. Om te voorkomen dat het vee aan het riet zou gaan trekken en eten werden er een paar lagen pannen gelegd. Het aantal is vooral afhankelijk van de hoogte van de zijmuur. Lage muur, veel pannen (3 a 4 rijen) hoge muur (1 a 2 rijen).

De schaapskooi, vooral op de arme gronden in Drenthe en de Veluwe een veel voorkomende opstal. Overdag worden de schapen gehoed op de heide- en ruigegronden. s Nachts werden zij opgeborgen in de schaapskooi en werden geacht hier hun mest te deponeren voor later gebruik op de akkers. Er gaan veel makke schapen in een hok. Dan wil de schaapherder natuurlijk wel optimale toetreding van zuurstof en dus veel ventilatie. Vandaar het pannenvlak. Daar waait de wind gewoon doorheen. Panhaken en een goede hoekkeper- en nokpan waren bij de gegolfde Hollandse pan nog onbekend. Dus werden deze details in riet uitgevoerd. Een simpele praktische oplossing. Er waaien geen pannen van het dak. Tevens kunt u hier zien wat er met de voet van het riet gebeurt als het vee er wel bij kan. De boer had hier het riet beschemd met een schrikdraad ongeveer een meter van het dak. De palen waren verwijderd voor het grasmaaien en niet op tijd teruggeplaatst. De paarden konden zo een uurtje wel bij het riet.

Een pannendak bedekt met oud Hollandse gegolfde pannen is zeer tochtig. Een rieten dak is dichter, toch vindt ook hier nog een behoorlijke ventilatie plaats. Boven het vee is dat prachtig. Boven het woonhuis is dit minder. Wordt een pan met betere sluitingen toegepast, bijvoorbeeld de verbeterde Hollandse pan, dan kan het dak van binnenuit een tocht dichtere afwerking krijgen. Eerst met een dakbeschot van planken, later ook met hard en zachtboard. Een afgewerkt pannendak is aantrekkelijker dan een niet afgewerkt rieten dak. Minder stoffig en comfortabeler. Een van de eerste vormen van isolatie.

Een boerderij met wel een heel gek hoekje riet. Dit heeft ook een praktische reden. Na de oorlog was de hele boerderij pannen gedekt. In de oorlog waren de bomen rond het pand geveld. Met het schild stond de boerderij vol in het open veld, vol op de wind. Pannen waren schaars in die dagen. Te veel woningen waren door de oorlog vernield. Omdat de pannen op dit hoekje er steeds weer afwaaiden en kapot vielen is er door de boer gekozen voor riet. Toen waren de problemen over.

Een voornaam huis natuurlijk pannen gedekt, links zelfs nog een stukje leien. Het pand ligt dus in het zuiden. Maar de paarden waar men zich mee verplaatste stalde men onder het riet. Het hooi lag erboven. Geen condens, geen schimmelend riet waar, met name paarden, zeer gevoelig voor zijn.

Een heel andere verschijningvorm. Dus ook een geheel andere oorzaak.
Het grote vlak pannen is bedoeld om het regenwater op te vangen. Hieronder loopt een regengoot die is aangesloten op de waterput. Met heeft zo helderder en schoner water dan wanneer men water op zou vangen wat over een redelijke afstand over het riet heeft gelopen.
De foto is gemaakt op de dijk in Eemnes, hier staan een aantal van deze boerderijen. Hieruit kan men de conclusie trekken dat deze straat pas laat op het waterleidingnet werd aangesloten.

Nog een heel andere reden. De ijdelheid van de bewoner.
Vroeger was riet de goedkoopste dakbedekking. Kon je pannen betalen dan zat je er warmpjes bij. Door een spiegel van (geglazuurde)pannen aan te leggen, het liefst boven de voordeur, kon iedereen zien dat je je pannen kon veroorloven.
Het statussymbool uit die jaren. In deze vorm vooral te zien in Noord Holland.
Het gezegde, Hij is onder de pannen, vindt hier haar oorsprong.
Het is grappig dat nu riet soms als een statussymbool wordt gezien.



Van alle authentieke oude stulpjes zijn er tegenwoordig ook nieuwe afgeleide varianten.
Als de ontwerper zijn werk goed gedaan heeft, kiest hij daarbij bij voorkeur voor een streekeigen uiterlijk. Hieronder een aantal van deze nieuwe, oude, ontwerpen.